فرمود : ( اول ما خلق اللَّه نورى ) تا ماده اصليه كه هنوز صورت به خود نگرفته كه تعبير بهيولاى صرفه ميكنند كه گفتند : هيولى در بقاء محتاج صورت * تشخص كرد صورت را گرفتار مثل مواد جسمانى كه صورت خاكى و آبى و هوايى و نارى به خود گرفت كه عناصر اربعة نام نهاده‌اند و اينها مولد ساير اجسام هستند . ( فسوى ) تسويه مطابق حكمت و مصلحت هر مخلوقى را به آنچه صلاح و حكمت اقتضاء داشت مقرر فرمود از انسان مستوى القامة اعضاى بدن هر كدام بجاى خود قواى بدنى و نفسى و عقلى به او عنايت فرمود و ساير مخلوقات را به آنچه عين صلاح بود اعطاء فرمود : جهان چون چشم و گوش و خال و ابرو است * كه هر چيزى بجاى خويش نيكو است فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ مؤمنون آيه 14 ، اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَراراً وَ السَّماءَ بِناءً وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ مؤمن آيه 64 . [ سوره الأعلى ( 87 ) : آيه 3 ] وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى ( 3 ) اما تقدير آنچه در معاش و زندگانى و بقاء حيات مورد احتياج بندگان و ساير حيوانات بود براى آنها عنايت فرمود ، در زمين و آسمان كه اگر يكى از آنها ناقص بود امر معيشت منظم نبود بلكه ممكن نبود . و اما هدايت اعطاء عقل فهم شعور ادراك ارسال رسل انزال كتب جعل احكام ارشاد توفيق تأييد پند و اندرز وعظ و نصيحت و دلالت و غير اينها كه هيچ عذرى براى احدى باقى نگذاشت و حجت را از هر جهت بر بندگان تمام كرد : لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ انفال آيه 42 . [ سوره الأعلى ( 87 ) : آيه 4 ] وَ الَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعى ( 4 ) خداوند آن خدايى است كه بيرون ميآورد مرعى را . مرعى چراگاه است كه